<?xml version="1.0" encoding="utf8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/tipitaka-latn.xsl"?>
<TEI xml:lang="pi-Latn">
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>

<p rend="chapter">13. Terasamavaggo</p>

<p rend="subhead">1. Kappaṭṭhakathāvaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="654-657"><hi rend="paranum">654-657</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni <pb ed="P" n="0.0140" /> kappaṭṭhakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘saṅghaṃ samaggaṃ bhetvāna, kappaṃ nirayamhi paccatī’’ti ‘‘sakalampi kappaṃ saṅghabhedako niraye tiṭṭhatī’’ti laddhi, seyyathāpi rājagirikānaṃ; te sandhāya <hi rend="bold">kappaṭṭho</hi>ti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. <hi rend="bold">Buddho ca loke</hi>ti idaṃ vinā buddhuppādena saṅghabhedassa abhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. <hi rend="bold">Kappo ca saṇṭhāti saṅgho ca bhijjatī</hi>tiādi ‘‘yadi so sakalaṃ kappaṃ tiṭṭhati, saṇṭhahanato paṭṭhāya taṃ kammaṃ katvā tattha uppajjitvā tiṭṭheyyā’’ti dassetuṃ vuttaṃ. <hi rend="bold">Atīta</hi>ntiādi heṭṭhā vuttādhippāyameva. <hi rend="bold">Kappaṭṭho iddhimā</hi>ti pañhe bhāvanāmayaṃ sandhāya paṭikkhipati, parasamaye panassa jātimayaṃ iddhiṃ icchanti, taṃ sandhāya paṭijānāti. <hi rend="bold">Chandiddhipādo</hi>tiādi ‘‘jātimayāya iddhiyā iddhimāti laddhimattametaṃ, kiṃ tena, yadi panassa iddhi atthi, iminā nayena iddhipādā bhāvitā bhaveyyu’’nti codanatthaṃ vuttaṃ. <hi rend="bold">Āpāyiko nerayiko</hi>ti suttaṃ yaṃ so ekaṃ kappaṃ asītibhāge katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ tiṭṭheyya, taṃ āyukappaṃ sandhāya vuttaṃ, tasmā asādhakanti.</p>

<p rend="centre">Kappaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>

<p rend="subhead">2. Kusalapaṭilābhakathāvaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="658-659"><hi rend="paranum">658-659</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni <pb ed="P" n="0.0141" /> kusalapaṭilābhakathā nāma hoti. Tattha kappaṭṭho sakasamaye kāmāvacarakusalameva <pb ed="V" n="0.0232" /> paṭilabhati. Yena pana taṃ upapattiṃ paṭibāheyya, taṃ mahaggataṃ lokuttaraṃ vā na paṭilabhati. Yesaṃ pana imaṃ vibhāgaṃ akatvā aviseseneva ‘‘so kusalacittaṃ na paṭilabhatī’’ti <pb ed="M" n="0.0235" /> laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; tesaṃ vibhāgadassanena taṃ laddhiṃ bhindituṃ pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha uttānatthamevāti.</p>

<p rend="centre">Kusalapaṭilābhakathāvaṇṇanā.</p>

<p rend="subhead">3. Anantarāpayuttakathāvaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="660-662"><hi rend="paranum">660-662</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni anantarāpayuttakathā nāma hoti. Tattha anantarāpayutto nāma yena khandhabhedato anantarā vipākadāyakaṃ mātughātādi ānantariyakammaṃ āṇattaṃ. Tattha yassa niyatāya āṇattiyā āṇatto taṃ kammaṃ karissati, so atthasādhikāya cetanāya uppāditattā micchattaniyato hoti, abhabbo sammattaniyāmaṃ okkamituṃ. Yassa aniyatāya āṇattiyā āṇatto taṃ kammaṃ karissati, so atthasādhikāya cetanāya anuppāditattā na micchattaniyato, bhabbo sammattaniyāmaṃ okkamitunti idaṃ sakasamaye sanniṭṭhānaṃ. Yesaṃ pana ‘‘aniyatāyapi āṇattiyā abhabboyeva sammattaniyāmaṃ okkamitu’’nti laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; tesaṃ taṃ laddhiṃ bhindituṃ sakavādī pubbapakkhaṃ datvā <hi rend="bold">anantarāpayutto</hi>ti paravādinā attānaṃ pucchāpeti. Tenettha paṭhamapucchā paravādissa, atthasādhikacetanāya abhāvaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa. Tato paravādī mātughātādikammassa āṇattattāva ‘‘so micchattaniyato’’ti maññati. Tasmā <hi rend="bold">micchattaniyāmañcā</hi>ti <pb ed="P" n="0.0142" /> pañhaṃ pucchati. Sakavādī pana ekassa puggalassa dvinnaṃ niyāmānaṃ anokkantimattameva sandhāya <hi rend="bold">na heva</hi>nti paṭikkhipati.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Nanu taṃ kamma</hi>nti mātughātādikammaṃ. Tattha aniyatāṇattiṃ sandhāya ‘‘āmantā’’ti paṭiññā sakavādissa. Aniyatampi hi āṇattiṃ payojetvā ṭhitassa ‘‘ananucchavikaṃ mayā kata’’nti kukkuccaṃ uppajjateva, vippaṭisāro jāyateva. <hi rend="bold">Hañcī</hi>tiādi kukkuccuppattimattaṃ gahetvā paravādinā laddhipatiṭṭhāpanatthaṃ vuttaṃ.</p>

<p rend="bodytext" n="661"><hi rend="paranum">661</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni <pb ed="V" n="0.0233" /> yassa aniyatāṇattikassāpi anantarāpayuttassa paravādinā sammattaniyāmokkamanaṃ paṭisiddhaṃ, tameva puggalaṃ gahetvā <hi rend="bold">anantarāpayutto</hi><pb ed="M" n="0.0236" /><hi rend="bold">puggalo abhabbo</hi>ti pucchā sakavādissa, attano laddhivasena paṭiññā itarassa. Atha naṃ sakavādī ‘‘abhabbo nāma mātughātādikammānaṃ kārako, kiṃ te tena tāni kammāni katānī’’ti codetuṃ <hi rend="bold">mātā jīvitā voropitā</hi>tiādimāha. Itaro tesaṃ vatthūnaṃ arogatāya tathārūpaṃ kiriyaṃ apassanto ‘‘na heva’’nti paṭikkhipati.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Taṃ kammaṃ paṭisaṃharitvā</hi>ti aniyatāṇattikammaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi ‘‘mā kho mayā āṇattaṃ ākāsī’’ti āṇattaṃ nivārentena paṭisaṃhaṭaṃ nāma hoti. Paṭisaṃhaṭattāyeva cettha kukkuccaṃ paṭivinoditaṃ, vippaṭisāro paṭivinīto nāma hoti. Evaṃ santepi panettha purimāṇattiyāyeva niyatabhāvaṃ maññamāno paravādī ‘‘āmantā’’ti paṭijānāti. Atha naṃ sakavādī tassa kammassa paṭisaṃhaṭabhāvaṃ sampaṭicchāpetvā attano laddhiṃ patiṭṭhāpetvā <hi rend="bold">hañcī</hi>tiādimāha.</p>

<p rend="bodytext" n="662"><hi rend="paranum">662</hi><hi rend="dot">.</hi> Puna <hi rend="bold">anantarāpayutto</hi>ti pariyosānapañhe paṭhamapañhe viya pucchā paravādissa, paṭiññā sakavādissa. <hi rend="bold">Nanu taṃ kamma</hi>nti anuyogo paravādissa, paṭisaṃhaṭakālato pubbe payuttakālaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa. Payuttapubbatāmattaṃ gahetvā aniyatāṇattivasena hañcīti laddhipatiṭṭhāpanaṃ paravādissa. Ayaṃ pana laddhi ayoniso patiṭṭhitattā appatiṭṭhitāva hotīti.</p>

<p rend="centre">Anantarāpayuttakathāvaṇṇanā.</p>

<p rend="subhead">4. Niyatassa niyāmakathāvaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="663-664"><hi rend="paranum">663-664</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni <pb ed="P" n="0.0143" /> niyatassa niyāmakathā nāma hoti. Tattha duvidho niyāmo – micchattaniyāmo ca ānantariyakammaṃ, sammattaniyāmo ca ariyamaggo. Ime dve niyāme ṭhapetvā añño niyāmo nāma natthi. Sabbepi hi sesā tebhūmakadhammā aniyatā nāma. Tehi samannāgatopi <pb ed="V" n="0.0234" /> aniyatoyeva. Buddhehi pana attano ñāṇabalena ‘‘ayaṃ satto anāgate bodhiṃ pāpuṇissatī’’ti byākato bodhisatto puññussadattā niyatoti vuccati. Iti imaṃ vohāramattaṃ gahetvā ‘‘pacchimabhaviko bodhisatto <pb ed="M" n="0.0237" /> tāya jātiyā bhabbo dhammaṃ abhisametu’’nti adhippāyena ‘‘niyato niyāmaṃ okkamatī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyāparaseliyānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. <hi rend="bold">Micchattaniyato</hi>tiādi aññena niyāmena niyatassa aññaniyāmābhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. <hi rend="bold">Pubbe maggaṃ bhāvetvā</hi>tiādi niyāmappabhedadassanatthaṃ vuttaṃ. <hi rend="bold">Satipaṭṭhāna</hi>ntiādi ekasmimpi niyāme dhammappabhedadassanatthaṃ vuttaṃ. <hi rend="bold">Bhabbo bodhisatto</hi>ti vacanaṃ kevalaṃ bodhisattassa bhabbataṃ dīpeti, na niyatassa niyāmokkamanaṃ, tasmā asādhakaṃ. So hi pubbe ekenapi niyatadhammena aniyato bodhimūle saccadassanena niyāmaṃ okkantoti.</p>

<p rend="centre">Niyatassa niyāmakathāvaṇṇanā.</p>

<p rend="subhead">5. Nivutakathāvaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="665-667"><hi rend="paranum">665-667</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni nivutakathā nāma hoti. Tattha suddhassa suddhakiccābhāvato nīvaraṇehi nivuto ophuṭo pariyonaddho ca nīvaraṇaṃ jahatīti yesaṃ laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; te sandhāya <hi rend="bold">nivuto</hi>tipucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. <hi rend="bold">Ratto rāga</hi>ntiādi nivutassa nīvaraṇajahane dosadassanatthaṃ vuttaṃ. <hi rend="bold">Parisuddhe pariyodāte</hi>tiādi vikkhambhanavisuddhiyā visuddhassa <pb ed="P" n="0.0144" /> samucchedavisuddhidassanatthaṃ vuttaṃ. <hi rend="bold">Tassa evaṃ jānato</hi>tiādi jānato passato āsavakkhayaṃ dīpeti, na nivutassa nīvaraṇajahanaṃ, tasmā asādhakanti.</p>

<p rend="centre">Nivutakathāvaṇṇanā.</p>

<p rend="subhead">6. Sammukhībhūtakathāvaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="668-670"><hi rend="paranum">668-670</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni <pb ed="V" n="0.0235" /> sammukhībhūtakathā nāma hoti. Tattha <hi rend="bold">sammukhībhūto</hi>ti saṃyojanānaṃ sammukhībhāvaṃ tehi samaṅgībhāvaṃ upagato. Sesamettha nivutakathāsadisamevāti.</p>

<p rend="centre">Sammukhībhūtakathāvaṇṇanā.</p>

<p rend="subhead">7. Samāpanno assādetītikathāvaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="671-673"><hi rend="paranum">671-673</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni <pb ed="M" n="0.0238" /> samāpanno assādetītikathā nāma hoti. Tattha ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, so tadassādetī’’tiādivacanaṃ (a. ni. 4.123) nissāya ‘‘samāpanno assādeti, sā cassa jhānanikanti jhānārammaṇā hotī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ, te sandhāya <hi rend="bold">samāpanno</hi>ti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. <hi rend="bold">Taṃ jhānaṃ tassa jhānassa ārammaṇa</hi>nti pañhesu tasseva tadārammaṇataṃ apassanto suttavirodhabhayena paṭikkhipati, ‘‘tadassādetī’’tivacanamattena paṭijānāti. <hi rend="bold">So tadassādetī</hi>ti suttaṃ jhānalābhino jhānā vuṭṭhāya jhānassādaṃ sādheti, na antosamāpattiyaṃyeva jhānanikantiyā jhānārammaṇataṃ, tasmā asādhakanti.</p>

<p rend="centre">Samāpanno assādetītikathāvaṇṇanā.</p>

<p rend="subhead">8. Asātarāgakathāvaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="674"><hi rend="paranum">674</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni <pb ed="P" n="0.0145" /> asātarāgakathā nāma hoti. Tattha ‘‘yaṃkiñci vedanaṃ vedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, so taṃ vedanaṃ abhinandati abhivadatī’’ti (ma. ni. 1.409) sutte diṭṭhābhinandanavasena vuttaṃ. ‘‘Abhinandatī’’tivacanaṃ nissāya ‘‘dukkhavedanāyapi rāgassādavasena <pb ed="V" n="0.0236" /> abhinandanā hoti. Tasmā atthi asātarāgo’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; te sandhāya <hi rend="bold">atthi asātarāgo</hi>ti pucchā sakavādissa. Tattha <hi rend="bold">asātarāgo</hi>ti asāte dukkhavedayite ‘‘aho vata me etadeva bhaveyyā’’ti rajjanā. <hi rend="bold">Āmantā</hi>ti laddhivasena paṭiññā itarassa. Sesamettha uttānatthameva.</p>

<p rend="bodytext" n="675"><hi rend="paranum">675</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">So taṃ vedanaṃ abhinandatī</hi>ti sutte pana vinivaṭṭetvā dukkhavedanameva ārabbha rāguppatti nāma natthi, samūhaggahaṇena pana vedayitalakkhaṇaṃ dhammaṃ dukkhavedanameva vā attato samanupassanto diṭṭhimaññanāsaṅkhātāya diṭṭhābhinandanāya vedanaṃ abhinandati, dukkhāya vedanāya vipariṇāmaṃ abhinandati, dukkhāya vedanāya abhibhūto tassā paṭipakkhaṃ kāmasukhaṃ patthayantopi <pb ed="M" n="0.0239" /> dukkhavedanaṃ abhinandati nāma. Evaṃ dukkhavedanāya abhinandanā hotīti adhippāyo. Tasmā asādhakametaṃ asātarāgassāti.</p>

<p rend="centre">Asātarāgakathāvaṇṇanā.</p>

<p rend="subhead">9. Dhammataṇhāabyākatātikathāvaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="676-680"><hi rend="paranum">676-680</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni dhammataṇhā abyākatātikathā nāma hoti. Tattha rūpataṇhā…pe… dhammataṇhāti imāsu chasu taṇhāsu yasmā sabbapacchimā taṇhā dhammataṇhāti vuttā, tasmā sā abyākatāti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesapañhānaṃ <pb ed="P" n="0.0146" /> pāḷiyā attho niyyāti. <hi rend="bold">Kāmataṇhā</hi>tiādīhi tīhi koṭṭhāsehi chapi taṇhā saṅkhipitvā dassitā. Rūpādīsu hi chasu ārammaṇesu kāmassādavasena pavattā taṇhā kāmataṇhā. ‘‘Bhavissati attā ca loko cā’’ti sassatadiṭṭhisahagatā taṇhā bhavataṇhā. ‘‘Na bhavissatī’’ti ucchedadiṭṭhisahagatā taṇhā vibhavataṇhāti. <hi rend="bold">Nanu sā dhammataṇhā</hi>ti padaṃ taṇhāya dhammārammaṇaṃ ārabbha pavattiṃ dīpeti, na abyākatabhāvaṃ tasmā asādhakanti.</p>

<p rend="centre">Dhammataṇhā abyākatātikathāvaṇṇanā.</p>

<p rend="subhead">10. Dhammataṇhānadukkhasamudayotikathāvaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="681-685"><hi rend="paranum">681-685</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni <pb ed="V" n="0.0237" /> dhammataṇhā nadukkhasamudayotikathā nāma hoti. Tatrāpi yasmā sā dhammataṇhāti vuttā, tasmā na dukkhasamudayoti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃyeva; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesaṃ purimakathāsadisamevāti.</p>

<p rend="centre">Dhammataṇhā nadukkhasamudayotikathāvaṇṇanā.</p>

<p rend="centre">Terasamo vaggo.</p>
</body>
<back></back>
</text>
</TEI>
